Blúiríní: Leigheas

Leigheas Inite Dó Créachtaí Mil

An Castán

Castanea sativa

Bhíodh an-tóir ag na Rómhánaigh ar mhil ó neachtar an chastáin, agus d’úsáidtí é chun cóireáil leighis a chur ar chréachtaí agus ar dhó craicne.

Féach ar an bplanda seo →

Úsáid Leigheas Ceimiceáin Frithailse Frith-Athlastacha

An Bheith Gheal

Betula pendula

Is í an chomhdhúil betulin a thugann an dath bán do choirt na beithe gile. Tá sé ar cheann de na chéad substaintí nádúrtha a eascraíodh ó phlandaí. Tá fianaise ann go bhfuil tréithe frithailse agus frith-athlastacha ag betulin, agus ceaptar go mbeadh sé éifeachtach chun cóir a chur ar shiada athlastacha.

Féach ar an bplanda seo →

Leigheas Duilleog Fiabhras Creathach

An Crann Cnó Capaill

Aesculus hippocastanum

Úsáideadh duilleoga an chrainn cnó capaill chun fiabhras creathach a leigheas in Éirinn, ach seachas sin ní léir go raibh mórán úsáid eile ag muintir an oileáin seo don chrann mar chógas leighis.

Féach ar an bplanda seo →

Leigheas Nimh Sainaithint Urlacach Spreagthach Tae Míoltagruaige Feithidicíd

An Feoras

Euonymus europaeus

In ainneoin go bhfuil an feoras nimhneach, bhaintí úsáid as na torthaí mar phurgóid, urlacach, agus spreagthach don ae. D'úsáidtí torthaí an chrainn (bácáilte agus púdar déanta astu) agus coirt an chrainn chun míolta gruaige ar chloigne gasúr a mharú in Éirinn. Scaipfeadh daoine na duilleoga púdaraithe i dtithe i Somerset, Shasana, mar fheithidicíd nádúrtha.

Féach ar an bplanda seo →

Leigheas Eachma Tae

An Bheith Chlúmhach

Betula pubescens

Is minic a luaitear i mBailiúchán na Scol coirt na beithe mar leigheas ar eachma an chraicinn. Déantar ceirnín de ar an gcraiceann nó bruitear in uisce é agus óltar an tae sin.

Féach ar an bplanda seo →

Leigheas Scoilteacha Eachma Airtríteas

An Bheith Chlúmhach

Betula pubescens

Meascadh na duilleoga le tuirpintín chun scoilteacha a leigheas, agus, mar aon leis an eachma, feiceann eolaithe go bhfuil duilleoga na beithe in ann limficítí athlastacha (is iad is cúis le airtríteas réamatóideach) a cheansú sa gcorp.

Féach ar an bplanda seo →

Leigheas Scoilteacha Casacht Fuilsroine Duáin Slaghdán Tae Tinneascinn íorpais

An Ghiolcach Shléibhe

Cytisus scoparius

Cosúil leis an aiteann, is iomaí leigheas a cheaptaí a bhí sa ngiolcach shléibhe. De réir an tseanchais, bhí leigheas inti do chasacht, at (uisce bruite na nduilleog a ól), fuil sróine (tae an phlanda a ól), na duáin, scoilteacha (uisce feochta na nduilleog a chuimilt ar an gcorp), slaghdán, tinnis duáin agus ae (an fréamh a úsáid), pian sa mbolg, íorpais (in éineacht le caisearbhán (Taraxacum spp.) agus an t-aiteal (Juniperus communis), agus tinneas cinn.

Féach ar an bplanda seo →

Leigheas Duáin Péisteanna Ainmhithe

An Ghiolcach Shléibhe

Cytisus scoparius

Leigheas do na duáin ab ea an ghiolcach shléibhe an fhraochóg (Vaccinium myrtillus), an cogal (Agrostemma githago), agus an giolcach shléibhe a bhruith le salann agus siúcra. D’óltaí an deoch chuile mhaidin ar feadh 9 lá i ndiaidh a chéile.[8] Amhail an t-aiteann, thugtaí an ghiolcach shléibhe d’ainmhithe freisin le péisteanna agus galracha eile a leigheas.

Féach ar an bplanda seo →

Seanchas Leigheas

An Coll

Corylus avellana

Bhí cumhachtaí leighis ag an gcrann freisin “téirigh amach le láidhe ag rómhair faoi chrann coll, agus déanfaidh sé leas do'n chos” a moltar i gContae na Gaillimhe do chois tinn.

Féach ar an bplanda seo →

Leigheas Fuil Sróine

An Trom

Sambucus nigra

Le fuil sróine a leigheas i gContae Chiarraí, chuirfeá an chréafóg faoi sceach troim ar an tsrón.

Féach ar an bplanda seo →

Leigheas Buinneach Scornach Tinn Scorbha

An Caorthann

Sorbus aucuparia

Tá polaifeanóil i gcaora an chaorthainn, ceimiceáin le tréithe frithfhungasacha agus frithbhaictéareacha.[8] Ní haon ionadh, mar sin, go mbaintí úsáid as na torthaí ar fud na hEorpa chun buinneach, scornach tinn agus scorbha a leigheas.

Féach ar an bplanda seo →

Leigheas Scoilteacha Plúchadh Súile Casacht

An Caorthann

Sorbus aucuparia

In Éirinn, d’úsáidtí duilleoga an chaorthainn, fiuchta in uisce, chun na scoilteacha a mhaolú, agus deirtear go raibh deatach na nduilleog dóite go maith don phlúchadh.Thógtaí an choirt do chasacht, agus na duilleoga mar cheirín do shúile tinne, agus d’ití na caora le fáil réidh le péisteanna.

Féach ar an bplanda seo →

Leigheas Beithígh

An Sceach Gheal

Crataegus monogyna

Ba leigheas a bhí sa sceach gheal ar an mbruinne dhearg, galar a bhuailfeadh beithígh san am atá caite. Chun an chóir cheart a thabhairt, dhéantaí codanna den sceach a bhruith agus an leacht a thabhairt don bhó.

Féach ar an bplanda seo →

Leigheas Plúchadh Buinneach Támhachán Easuan Codladh

An Sceach Gheal

Crataegus monogyna

D’úsáidtí an sceach gheal chun cóir leighis a chur ar dhaoine freisin. D’úsáid daoine é chun plúchadh, buinneach, breoiteachtaí a bhain le máilín an domlais a leigheas, agus mar thámhachán d’easuan.

Féach ar an bplanda seo →

Seanchas Leigheas Faithní

An Fhearnóg

Alnus glutinosa

D’úsáidtí coirt na fearnóige chun faithní a leigheas i gCo. na Gaillimhe. Bhí an úsáid chéanna á baint as an bhfearnóg i Sasana—sa gcás sin bhailídís an líon céanna bachlóga ón gcrann agus a bhí faithní le leigheas agus chuiridís sa talamh iad. Ní léir go bhfuil aon cheo speisialta sa bhfearnóg chun faithní a leigheas — is iomaí planda eile atá luaite mar leigheas d’fhaithní - an crann creathach, an fhéithleog (Lonicera periclymenum) , an fhuinseog, agus an draighean (Prunus spinosa) ina measc.

Féach ar an bplanda seo →

Leigheas Dó

An Fhearnóg

Alnus glutinosa

Luaitear an fhearnóg mar leigheas ar bhreoiteachtaí éagsúla—mar shampla, go raibh an choirt go maith do dhó craicne. B’fhéidir go raibh údar maith ag daoine codanna den fhearnóg a úsáid mar seo. Tá fianaise ann go bhfuil tréithe frithmhiocróbach ag an bplanda a chuidíonn leis an gcorp cneasú.Tá comhdhúile athlastacha faighte sa bhfearnóg, freisin, a d’fhéadfadh cabhrú le raon leathan breoiteachtaí.

Féach ar an bplanda seo →