Blúiríní: An Sceach Gheal

Tagann bláth ar an sceach gheal tar éis d'oscailt na nduilleog, tagann bláth ar an draighean (Prunus spinosa) sula n-osclaíonn na duilleoga.

Tá go leor codanna den sceach gheal inite. Dhéantaí glóthach, subhanna, stobhach torthaí le cur i gcácaí, agus fíon as na torthaí agus na bláthanna. Déantar na bláthanna a chur ar bogadh i mbranda chun licéar a dhéanamh. Dhéantaí plúr as na torthaí triomaithe agus chuirtí leis an ngnáthphlúr é chun arán a dhéanamh. Is féidir sailéid a dhéanamh de na duilleoga agus de na bláthanna, agus tae de na duilleoga.

Ba leigheas a bhí sa sceach gheal ar an mbruinne dhearg, galar a bhuailfeadh beithígh san am atá caite. Chun an chóir cheart a thabhairt, dhéantaí codanna den sceach a bhruith agus an leacht a thabhairt don bhó.

D’úsáidtí an sceach gheal chun cóir leighis a chur ar dhaoine freisin. D’úsáid daoine é chun plúchadh, buinneach, breoiteachtaí a bhain le máilín an domlais a leigheas, agus mar thámhachán d’easuan.

Is ag fás leo féin a bhíodh crainn go minic mar go raibh faitíos ar dhaoine iad a ghearradh. Bhí draíocht agus siombalachas an chrainn chomh mór in aigne an phobail gur cuireadh bóithre nua ar mhalairt treo chun gearradh na gcrann a sheachaint.

Bhí ádh agus mí-ádh ag dul don sceach gheal. Ba droch-chomhartha é craobh den sceach a thabhairt isteach sa teach i mBaile Uí Dhuinn, Co. Chiarraí, go háirithe agus é faoi bhláth. Ach Lá Bealtaine i gCeann Trá sa gcontae céanna thugtaí an sceach gheal isteach, d'fhuichtaí é, agus thugtaí an leacht d'ainmhithe dá mbeadh galar orthu.

Ceaptar go raibh baint ag boladh na mbláthanna leis an mí-ádh a bhí leis an sceach gheal. Is trímheitiolaimín sna bláthanna—an ceimiceán a chruthaítear nuair a lobhann éisc agus feoil—is cúis leis an mboladh ar leith atá ag na bláthanna. I Londain, rinne daoine comparáid idir an drochbholadh seo agus an galar marfach, an bholgach. In ainneoin an bholaidh, thabharfadh daoine in Éirinn na bláthanna isteach sa teach ar Lá Bealtaine agus choinnídís ann iad ar feadh míosa. Ar Lá Bealtaine, freisin, shádh siad géaga na sceiche gile i gcréafóg na ngarrantaí chun na barraí a chosaint.